VLAN چیست و چطور روی سوئیچ سیسکو راه‌اندازی می‌شود؟ (گام‌به‌گام)

📺 ویدیوی کامل این آموزش: تماشا در یوتیوب · کانال آپارات

فرض کنید در یک شرکت، کامپیوترهای واحد مالی، فروش و مهمان‌ها همه به یک سوئیچ وصل‌اند. بدون تفکیک، همهٔ آن‌ها در یک شبکه‌اند: ترافیک Broadcast همه را درگیر می‌کند و یک لپ‌تاپ مهمان می‌تواند سیستم‌های مالی را ببیند. VLAN (Virtual LAN) این مشکل را بدون خرید سوئیچ جدا حل می‌کند.

VLAN چیست؟

VLAN یک شبکهٔ محلی منطقی است. پورت‌های یک سوئیچ را به گروه‌هایی تقسیم می‌کنید و هر گروه مثل یک سوئیچ جداگانه رفتار می‌کند:

• دامنهٔ Broadcast جدا: ترافیک Broadcast هر VLAN فقط در همان VLAN می‌ماند.
• امنیت بیشتر: دستگاه‌های VLANهای مختلف بدون روتر یا فایروال نمی‌توانند مستقیم با هم صحبت کنند.
• انعطاف: جابه‌جایی یک کاربر به واحد دیگر فقط با تغییر تنظیم یک پورت انجام می‌شود.

VLAN در لایهٔ ۲ مدل OSI کار می‌کند و هر VLAN معمولاً یک Subnet جداگانهٔ IP دارد.

پورت Access و پورت Trunk

• Access: فقط به یک VLAN تعلق دارد و برای وصل کردن کامپیوتر، پرینتر یا تلفن استفاده می‌شود.
• Trunk: ترافیک چند VLAN را هم‌زمان بین دو سوئیچ یا بین سوئیچ و روتر جابه‌جا می‌کند. برای اینکه مشخص باشد هر فریم مال کدام VLAN است، استاندارد IEEE 802.1Q یک برچسب (Tag) به فریم اضافه می‌کند.

سناریو

VLAN	نام	پورت‌ها
10	FINANCE	Fa0/1 تا Fa0/8
20	SALES	Fa0/9 تا Fa0/16
30	GUEST	Fa0/17 تا Fa0/20
—	Trunk به سوئیچ دیگر	Gi0/1

گام ۱: ساخت VLANها

Switch> enable
Switch# configure terminal
Switch(config)# vlan 10
Switch(config-vlan)# name FINANCE
Switch(config-vlan)# vlan 20
Switch(config-vlan)# name SALES
Switch(config-vlan)# vlan 30
Switch(config-vlan)# name GUEST
Switch(config-vlan)# exit

گام ۲: اختصاص پورت‌ها (Access)

Switch(config)# interface range fa0/1 - 8
Switch(config-if-range)# switchport mode access
Switch(config-if-range)# switchport access vlan 10
Switch(config-if-range)# interface range fa0/9 - 16
Switch(config-if-range)# switchport mode access
Switch(config-if-range)# switchport access vlan 20
Switch(config-if-range)# interface range fa0/17 - 20
Switch(config-if-range)# switchport mode access
Switch(config-if-range)# switchport access vlan 30

گام ۳: پورت Trunk

Switch(config)# interface gi0/1
Switch(config-if)# switchport mode trunk
Switch(config-if)# switchport trunk allowed vlan 10,20,30

محدود کردن VLANهای مجاز روی Trunk یک عادت خوب امنیتی است.

گام ۴: بررسی و ذخیره

Switch# show vlan brief
Switch# show interfaces trunk
Switch# copy running-config startup-config

show vlan brief نشان می‌دهد هر پورت در کدام VLAN است و show interfaces trunk وضعیت Trunk و VLANهای عبوری را نمایش می‌دهد.

ارتباط بین VLANها (Inter-VLAN Routing)

دستگاه‌های VLANهای مختلف برای صحبت با هم به لایهٔ ۳ نیاز دارند: یا یک روتر با زیررابط‌ها (روش Router-on-a-Stick) یا یک سوئیچ لایهٔ ۳ با رابط‌های SVI. اینجا جایی است که می‌توانید با ACL یا فایروال مشخص کنید مثلاً VLAN مهمان فقط به اینترنت دسترسی داشته باشد.

اشتباهات رایج

• فراموش کردن switchport mode access و باقی ماندن پورت در حالت پیش‌فرض.
• عدم تطابق Native VLAN در دو سر Trunk.
• استفاده از VLAN 1 برای کاربران؛ بهتر است VLAN پیش‌فرض را برای ترافیک کاربران به کار نبرید.
• ذخیره نکردن تنظیمات و از دست رفتن آن‌ها بعد از ری‌استارت.

تمرین کنید

همهٔ این دستورها را می‌توانید در Cisco Packet Tracer روی کامپیوتر خودتان تمرین کنید. VLAN یکی از مهم‌ترین مباحث آزمون CCNA و مصاحبه‌های کارشناس شبکه است.

---

ادامهٔ مسیر: نقشهٔ راه کامل، سرفصل‌ها و سؤالات متداول را در صفحهٔ آموزش شبکه ببینید. اگر نمی‌دانید از کجا شروع کنید، آزمون تعیین مسیر را بزنید یا نقشهٔ راه PDF رایگان را بگیرید. سؤال دارید؟ از دکمهٔ «مشاوره رایگان» در تلگرام یا بله بپرسید.